Anasayfa » Blog » Panik Atak ve Panik Bozukluk Arasındaki Fark Nedir?

Panik Atak ve Panik Bozukluk Arasındaki Fark Nedir?

Panik atak ve panik bozukluk günlük dilde sıklıkla birbirinin yerine kullanılsa da aynı şeyi ifade etmez. Panik atak, kısa sürede yoğunlaşan korku veya rahatsızlık haliyle birlikte çeşitli bedensel ve bilişsel belirtilerin ortaya çıktığı bir dönemdir. Panik bozukluk ise tekrarlayan ve beklenmedik panik atakların yanı sıra yeni bir atak yaşama korkusu veya buna bağlı davranış değişikliklerinin devam ettiği klinik bir tablodur.

Bu nedenle bir kişinin yaşamında bir veya birkaç kez panik atak yaşaması, tek başına panik bozukluğu olduğu anlamına gelmez. NIMH de panik atak yaşayan herkesin panik bozukluk geliştirmediğini özellikle belirtmektedir. *

Kısa cevap

Panik atak bir belirti veya yaşantıdır; panik bozukluk ise tekrarlayan beklenmedik panik atakların ardından kişinin yeni ataklar konusunda sürekli kaygı yaşaması veya yaşamını ataklardan kaçınacak şekilde değiştirmesiyle ilişkili bir ruhsal bozukluktur.

Aradaki temel fark yalnızca atak sayısı değildir. Atağın beklenmedik olması, tekrar etmesi, kişinin gelecekteki ataklara ilişkin kaygısı ve günlük yaşamındaki değişiklikler birlikte değerlendirilir.

Panik Atak Nedir?

Panik atak genellikle aniden başlayan ve kısa sürede yoğunlaşabilen belirgin bir korku veya rahatsızlık dönemidir.

Atak sırasında kişi yalnızca korku yaşamaz; bedensel belirtiler de oldukça belirgin olabilir. Bunlar arasında:

  • kalp atışının hızlanması veya çarpıntı,
  • terleme,
  • titreme,
  • nefes almakta güçlük veya boğulma hissi,
  • göğüste rahatsızlık,
  • baş dönmesi,
  • bulantı,
  • uyuşma veya karıncalanma,
  • kontrolü kaybetme korkusu,
  • ölüm korkusu

gibi belirtiler bulunabilir.

NIMH, panik atağın açık bir tehlike veya tetikleyici bulunmadığı durumlarda dahi ortaya çıkabilen ani ve yoğun korku ya da rahatsızlık dönemi olabileceğini belirtmektedir. *

Bu belirtilerin yoğunluğu nedeniyle kişi bazen kalp krizi geçirdiğini, bayılacağını veya kontrolünü kaybedeceğini düşünebilir.

Ancak tek bir panik atak psikiyatrik bir tanı değildir.

Yoğun stres dönemlerinde veya farklı psikolojik sorunlarla birlikte panik atak görülebileceği gibi, bazı fiziksel sağlık sorunları da benzer belirtilere yol açabilir.

Panik Bozukluk Nedir?

Panik bozuklukta asıl sorun yalnızca panik atağın kendisi değildir. Ataklar sonrasında ortaya çıkan “tekrar olacak mı?” kaygısı ve kişinin bu olasılığa göre yaşamını değiştirmesi klinik tablonun önemli parçalarıdır.

Panik bozukluk değerlendirmesinde genellikle:

  • tekrarlayan panik atakların bulunması,
  • atakların en azından bazılarının beklenmedik şekilde ortaya çıkması,
  • kişinin yeni bir atak geçirme konusunda belirgin kaygı yaşaması,
  • atakların anlamı veya sonuçları hakkında yoğun endişe duyması,
  • ataklardan kaçınmak amacıyla davranışlarını değiştirmesi

gibi özellikler dikkate alınır.

NIMH, panik bozuklukta tekrarlayan ve beklenmedik panik atakların yanı sıra kişinin en az bir ay boyunca yeni ataklarla ilgili endişe yaşaması veya ataklardan kaçınmaya yönelik davranış değişiklikleri göstermesinin değerlendirmede önemli olduğunu belirtmektedir. *

Panik Atak ile Panik Bozukluk Arasındaki Temel Farklar

Panik AtakPanik Bozukluk
Bir yaşantı veya belirti kümesidir.Klinik olarak değerlendirilen bir bozukluktur.
Tek sefer yaşanabilir.Tekrarlayan beklenmedik ataklar söz konusudur.
Sonrasında sürekli kaygı gelişmek zorunda değildir.Yeni ataklara ilişkin süregelen kaygı görülebilir.
Kişi yaşam biçimini değiştirmeyebilir.Atak korkusu nedeniyle kaçınmalar gelişebilir.
Tek başına tanı anlamına gelmez.Belirli değerlendirme ölçütleri çerçevesinde tanı konulabilir.

Bu ayrım önemlidir çünkü bir kişinin yalnızca “kaç kez panik atak geçirdiğine” bakmak yeterli değildir.

“Ya Tekrar Panik Atak Geçirirsem?” Döngüsü

Panik bozukluğun sürmesinde dikkat çeken süreçlerden biri, kişinin bedensel belirtileri giderek daha fazla takip etmeye başlamasıdır.

Örneğin kişi kalp atışının hızlandığını fark ettiğinde:

“Yine panik atak başlıyor.” diye düşünebilir.

Bu düşünce kaygıyı artırabilir. Artan kaygı kalp atışının daha fazla hissedilmesine, nefes alışverişinin değişmesine veya baş dönmesi gibi yeni bedensel duyumlara yol açabilir. Kişi bu belirtileri de tehlike işareti olarak yorumladığında korku daha da artabilir.

Böylece:

bedensel duyum → tehlikeli yorum → kaygının artması → daha fazla bedensel duyum

şeklinde bir döngü oluşabilir.

NIMH de panik belirtilerinin yanlış veya tehdit edici biçimde yorumlanmasının kişinin korkusunu artırabileceği bir “yanlış alarm” döngüsünden söz etmektedir. *

Bu konu daha sonra yazacağımız Otomatik Düşünceler, Kaygıda Kaçınma Döngüsü ve Güvenlik Davranışları içerikleriyle doğrudan bağlantılı olacak.

Kaçınma Davranışları Neden Önemlidir?

Bir panik ataktan sonra kişi benzer bir deneyimin tekrar yaşanmasından korktuğu için bazı durumları değiştirmeye başlayabilir.

Örneğin:

“Tek başıma dışarı çıkmayayım.”

“Toplu taşımaya binmeyeyim.”

“Kalbim hızlanmasın diye egzersiz yapmayayım.”

“Yanımda güvendiğim biri olmadan uzaklaşmayayım.”

gibi davranışlar gelişebilir.

Bu davranışlar kısa vadede kişinin kendisini daha güvende hissetmesini sağlayabilir. Ancak yaşam alanının giderek daralması ve atak korkusunun günlük kararları belirlemeye başlaması değerlendirme açısından önemlidir.

NHS de panik bozuklukta kişinin yeni bir atak yaşayabileceği korkusuyla bazı durumları kaçınmaya başlayabileceğine ve bunun bir “korkudan korkma” döngüsü yaratabileceğine dikkat çekmektedir. *

Panik Atak Belirtileri Her Zaman Psikolojik midir?

Hayır.

Çarpıntı, göğüs ağrısı, nefes darlığı, baş dönmesi veya terleme gibi panik atakta görülebilen belirtiler başka sağlık sorunlarında da ortaya çıkabilir.

Bu nedenle özellikle ilk kez ortaya çıkan, alışılmışın dışında olan veya fiziksel bir sağlık sorunundan kaynaklanabileceği düşünülen belirtilerin otomatik olarak “panik atak” şeklinde yorumlanması uygun değildir.

NICE, panik atak belirtileriyle acil sağlık hizmetlerine başvuran kişilerde gerekli fiziksel değerlendirmelerin yapılması gerektiğini belirtmektedir. *

Kişinin mevcut belirtilerinin fiziksel bir acil duruma işaret edip etmediği konusunda şüphe varsa uygun sağlık hizmetine başvurulması gerekir.

Panik Bozukluk Nasıl Değerlendirilir?

Değerlendirmede yalnızca panik atakların varlığına bakılmaz.

Atağın ne zaman başladığı, ne sıklıkla yaşandığı, beklenen veya beklenmedik olup olmadığı, kişinin bedensel belirtileri nasıl yorumladığı, yeni ataklara ilişkin kaygısı, kaçındığı durumlar ve günlük işlevsellik üzerindeki etkisi birlikte ele alınır.

Gerekli durumlarda benzer belirtilere yol açabilecek fiziksel durumların dışlanması da değerlendirme sürecinin bir parçasıdır.

Panik bozuklukta psikolojik müdahaleler, ilaç tedavileri ve bazı yapılandırılmış öz yardım yaklaşımları klinik rehberlerde ele alınmaktadır. NICE, psikolojik tedavi, ilaç tedavisi ve öz yardım seçeneklerinin değerlendirme ve ortak karar verme süreci içerisinde ele alınmasını önermektedir. *

Sonuç

Panik atak ile panik bozukluk arasındaki en önemli fark, bir atağın yaşanmış olması değil, bu atakların tekrarlayan ve beklenmedik hale gelmesi ve kişinin sonraki yaşamını nasıl etkilediğidir.

Bir kişi panik atak yaşayabilir ancak panik bozukluk geliştirmeyebilir. Panik bozuklukta ise yeni bir atağın ortaya çıkabileceği düşüncesi zamanla kaygının, kaçınmanın ve günlük yaşam düzenlemelerinin önemli bir parçası haline gelebilir.

Bu nedenle değerlendirmede yalnızca “panik atak oldu mu?” sorusundan ziyade atakların örüntüsü, atak sonrasındaki kaygı ve kişinin işlevselliği birlikte değerlendirilmelidir.

Bilgilendirme notu: Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; tanı veya kişiye özgü klinik değerlendirme yerine geçmez.

Kaynakça

National Institute of Mental Health (NIMH). Panic Disorder: What You Need to Know. *

National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Generalised Anxiety Disorder and Panic Disorder in Adults: Management (CG113). *

NHS. Panic Disorder.

İlginizi çekebilecek diğer yazılar