Anasayfa » Blog » Sosyal Kaygı mı Utangaçlık mı?

Sosyal Kaygı mı Utangaçlık mı?

Sosyal Kaygı mı Utangaçlık mı? Aralarındaki Fark Nedir?

Yeni insanlarla tanışırken çekingen hissetmek, kalabalık bir ortamda konuşmaktan hoşlanmamak veya dikkatlerin üzerinde olduğu durumlarda heyecanlanmak birçok kişinin yaşayabileceği deneyimlerdir. Ancak sosyal ortamlarda hissedilen her rahatsızlık sosyal kaygı bozukluğu anlamına gelmez.

Utangaçlık ile sosyal kaygı bazı yönlerden birbirine benzeyebilir. Her ikisinde de sosyal durumlarda çekingenlik, rahatsızlık veya kişinin kendisini başkalarının nasıl değerlendirdiğine yönelik düşünceler görülebilir. Temel fark ise bu yaşantının yoğunluğu, sürekliliği, kaçınmaya yol açıp açmadığı ve kişinin günlük yaşamını ne ölçüde etkilediğidir. *

Kısa Cevap: Sosyal Kaygı ile Utangaçlık Aynı Şey midir?

Hayır. Utangaçlık bir kişilik veya mizaç özelliği olarak görülebilirken sosyal kaygı; kişinin başkaları tarafından değerlendirileceği, eleştirileceği veya küçük düşeceği sosyal durumlarda belirgin korku yaşaması ve bunun günlük yaşamını etkilemesiyle ilişkili klinik bir durumdur.

Utangaç bir kişi sosyal bir ortamda başlangıçta rahatsız hissedebilir fakat bir süre sonra ortama uyum sağlayabilir. Sosyal kaygıda ise korku daha yoğun olabilir, sosyal durumdan günler öncesinde başlayabilir ve kişinin o durumdan tamamen kaçınmasına yol açabilir. *

Utangaçlık Nedir?

Utangaçlık, kişinin özellikle yeni veya alışılmadık sosyal ortamlarda kendisini çekingen, huzursuz veya kendinden emin olmayan bir şekilde hissetmesiyle ilişkili olabilir.

Örneğin bir kişi:

  • yeni bir gruba katılırken,
  • tanımadığı insanlarla konuşurken,
  • topluluk önünde söz alırken,
  • yeni bir iş veya okul ortamına girerken

çekingenlik yaşayabilir.

Bununla birlikte utangaç olmak kişinin sosyal ilişkiler kuramayacağı anlamına gelmez. Utangaç bir kişi arkadaşlık kurabilir, iş görüşmesine girebilir, toplantıda konuşabilir veya sosyal etkinliklere katılabilir. Rahatsızlık hissetmesine rağmen yaşamını bu durumdan kaçınacak şekilde düzenlemek zorunda kalmayabilir.

Bu nedenle utangaçlık tek başına psikolojik bir bozukluk değildir.

Sosyal Kaygı Nedir?

Sosyal kaygıda kişinin temel korkularından biri, diğer insanlar tarafından olumsuz biçimde değerlendirilmek olabilir.

Kişi;

“Ya saçma bir şey söylersem?”

“Ya yüzüm kızarırsa?”

“Ya ellerimin titrediğini fark ederlerse?”

“Ya beni yetersiz bulurlarsa?”

gibi düşünceler yaşayabilir.

Bu kaygı yalnızca topluluk önünde konuşmak gibi belirgin performans durumlarında değil; yeni biriyle tanışmak, telefonda konuşmak, bir toplantıda söz almak, başkalarının yanında yemek yemek veya yardım istemek gibi gündelik sosyal durumlarda da ortaya çıkabilir. *

Sosyal Kaygının Belirtileri Nelerdir?

Sosyal kaygı düşünsel, bedensel ve davranışsal belirtilerle ortaya çıkabilir.

Düşünsel belirtiler

Kişi başkalarının kendisini olumsuz değerlendireceğine yoğun biçimde odaklanabilir.

Örneğin:

  • “Herkes ne kadar gergin olduğumu anlayacak.”
  • “Yanlış bir şey söylersem rezil olurum.”
  • “Sessiz kalırsam beni tuhaf bulacaklar.”
  • “Performansım kötü olursa herkes bunu fark edecek.”

gibi düşünceler görülebilir.

Sosyal etkileşim bittikten sonra da kişi konuşmayı tekrar tekrar zihninden geçirerek kendi davranışlarında hata arayabilir. *

Bedensel belirtiler

Sosyal durumlarda:

  • yüzde kızarma,
  • terleme,
  • titreme,
  • kalp atışında hızlanma,
  • mide rahatsızlığı,
  • sesin titremesi,
  • zihnin boşalmış gibi hissedilmesi

gibi belirtiler görülebilir. *

Bu belirtilerin fark edilmesi de yeni bir kaygı kaynağı haline gelebilir. Kişi yalnızca konuşmaktan değil, kaygılı olduğunun anlaşılmasından da endişe duyabilir.

Sosyal Kaygı ile Utangaçlık Arasındaki Farklar

UtangaçlıkSosyal kaygı
Sosyal durumlarda çekingenlik görülebilir.Belirgin korku ve yoğun kaygı görülebilir.
Kişi rahatsız olsa da ortama katılabilir.Sosyal durumdan kaçınma ortaya çıkabilir.
Günlük işlevselliği bozmak zorunda değildir.İş, okul, ilişkiler veya sosyal yaşam etkilenebilir.
Ortama alışıldıkça rahatsızlık azalabilir.Kaygı durum öncesinde, sırasında ve sonrasında devam edebilir.
Tek başına klinik bir bozukluk değildir.Belirli değerlendirme ölçütlerini karşıladığında klinik bir bozukluk olarak değerlendirilebilir.

Dolayısıyla ayrımı belirleyen şey yalnızca kişinin “kendini utangaç hissetmesi” değildir.

Asıl önemli olan korkunun kişinin yaşamında ne kadar yer kapladığıdır.

Kaçınma Sosyal Kaygıyı Nasıl Etkileyebilir?

Sosyal kaygıda kişi rahatsızlık yaşamamak için belirli durumları önceden engellemeye çalışabilir.

Örneğin:

  • toplantıda söz almamak,
  • telefon görüşmesi yerine yalnızca mesajlaşmak,
  • yeni insanlarla tanışmaktan kaçınmak,
  • kalabalık etkinliklere gitmemek,
  • sınıfta soru sormamak,
  • göz temasından kaçınmak

kısa vadede kaygının azalmasını sağlayabilir.

Ancak kaçınılan durumla ilgili korkunun test edilmesini de engelleyebilir. Bu nedenle kaçınma kısa vadede rahatlama sağlarken uzun vadede kaygının sürdürülmesine katkıda bulunabilir. Sosyal kaygının değerlendirilmesinde korkulan veya kaçınılan sosyal durumların özellikle ele alınmasının nedenlerinden biri budur. *

Bu konu daha sonra yayınlanacak “Kaygıda Kaçınma Döngüsü Nasıl Çalışır?” yazısında daha ayrıntılı ele alınacaktır.

Sosyal Kaygı Ne Zaman Dikkate Alınmalıdır?

Sosyal ortamlarda zaman zaman heyecanlanmak olağandır. Bir sunumdan önce gergin olmak veya yeni insanlarla tanışırken çekingen davranmak tek başına sosyal kaygı bozukluğu anlamına gelmez.

Değerlendirme açısından daha önemli olan durumlar şunlardır:

  • korkunun uzun süredir devam etmesi,
  • sosyal durumlarla karşılaşmadan önce yoğun kaygı yaşanması,
  • kişinin birçok sosyal durumdan kaçınmaya başlaması,
  • eğitim veya iş yaşamının etkilenmesi,
  • arkadaşlık veya romantik ilişkilerin sınırlanması,
  • kişinin yapmak istediği şeyleri kaygı nedeniyle yapamaması.

Sosyal kaygı bozukluğunda korku veya kaygının kalıcı olması ve kişinin günlük işlevselliğini etkilemesi önemli değerlendirme unsurları arasındadır. Tanısal değerlendirmede belirtilerin genellikle en az altı ay devam etmiş olması da dikkate alınır. *

Sosyal Kaygıda “Beni İzliyorlar” Hissi Neden Oluşabilir?

Sosyal kaygıda kişinin dikkati giderek kendi davranışlarına yönelebilir.

Kişi konuşurken aynı zamanda:

“Sesim titriyor mu?”

“Yüzüm kızardı mı?”

“Ellerimi nereye koyacağım?”

“Garip görünüyor muyum?”

gibi soruları takip edebilir.

Bu yoğun kendine odaklı dikkat, karşıdaki kişinin gerçekte ne söylediğini veya ortamın nasıl ilerlediğini takip etmeyi zorlaştırabilir.

Buna bazı durumlarda kişinin kendi performansını sonradan ayrıntılı biçimde değerlendirmesi de eşlik eder. Sosyal kaygının bilişsel değerlendirmesinde kendine yönelik dikkat, güvenlik davranışları ve olay öncesi/sonrası düşünsel süreçler önemli bileşenler arasında ele alınmaktadır. *

Bu nedenle hazırladığımız içerik ağındaki Otomatik Düşünceler ve Güvenlik Davranışları yazıları sosyal kaygı konusuyla doğrudan bağlantılı olacaktır.

Sosyal Kaygı Nasıl Değerlendirilir?

Bir kişinin utangaç mı yoksa sosyal kaygı yaşayıp yaşamadığını tek bir davranışa bakarak söylemek mümkün değildir.

Değerlendirmede genellikle:

  • hangi sosyal durumların korku yarattığı,
  • kişinin ne olacağını düşündüğü,
  • kaygının ne kadar süredir devam ettiği,
  • kaçınma davranışlarının bulunup bulunmadığı,
  • günlük yaşamın ne ölçüde etkilendiği,
  • sosyal durum öncesinde ve sonrasında yaşanan düşünceler

birlikte ele alınır.

Bu nedenle “Topluluk önünde konuşmayı sevmiyorum” şeklindeki tek bir özellik ile sosyal kaygı bozukluğu arasında doğrudan eşitlik kurulamaz.

Sonuç

Utangaçlık ve sosyal kaygı birbirine benzeyen özellikler gösterebilir ancak aynı kavram değildir.

Utangaçlık kişinin sosyal durumlarda çekingenlik yaşamasıyla ilişkili olabilirken sosyal kaygıda olumsuz değerlendirilme korkusu, yoğun kaygı, kaçınma ve günlük işlevsellik üzerindeki etkiler daha belirgin hale gelebilir.

Bu ayrımı yaparken kişinin ne kadar sosyal veya dışa dönük olduğundan çok, kaygının kişinin yapmak istediği şeyleri ne ölçüde sınırladığına bakmak daha anlamlıdır.

Bilgilendirme notu: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tek başına tanı veya kişiye özgü klinik değerlendirme yerine geçmez.

Referanslar

  1. Social Anxiety Disorder: More Than Just Shyness
  2. Social anxiety (social phobia)
  3. Social anxiety disorder: recognition, assessment and treatment

İlginizi çekebilecek diğer yazılar