Blog

Bilişsel psikolojide zihnin dış dünyadaki olayları nesnel bir nedensellik bağı olmaksızın doğrudan kendisiyle ilişkilendirmesi Kişiselleştirme (Personalization) olarak tanımlanır. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) modeline göre kişiselleştirme; bireyin kontrolü dışında gelişen, birden fazla faktöre bağlı olan veya tamamen başkalarından kaynaklanan olumsuz olayların tek sorumlusu olarak kendisini görmesi durumudur. İngilizce psikoterapi literatüründe “Personalization” olarak geçen bu bilişsel çarpıtmada zihin, “Olayların merkezinde ben varım ve yaşanan olumsuzluk…

Bilişsel psikolojide zihnin kendisine, başkalarına ve hayata dair katı, esnemeyen kurallar koyması Meli-Malı Cümleleri (Should Statements) olarak tanımlanır. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) modeline göre bu çarpıtma; bireyin gerçekliği olduğu gibi kabul etmek yerine, zihnindeki idealize edilmiş standartlara uymaya zorlaması ve bu standartlar gerçekleşmediğinde yoğun suçluluk, öfke ya da hayal kırıklığı yaşaması durumudur. İngilizce psikoterapi literatüründe “Should Statements” olarak geçen bu yapı, kişinin esnek…

Bilişsel psikolojide zihnin bilgi işleme süreçlerinde yaptığı en katı ve aşırı otomatik hatalardan biri Etiketleme (Labeling) olarak tanımlanır. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) modeline göre etiketleme; bireyin kendisinin veya bir başkasının tek bir davranışından, hatasından ya da kısıtlı bir özelliğinden yola çıkarak, tüm kimliğini karmaşık ve değişmez olumsuz bir sıfatla tanımlaması durumudur. Etiketleme, Aşırı Genelleme çarpıtmasının daha aşırı bir türüdür. Zihin, “Hata yaptım” demek…

Bilişsel psikolojide zihnin bilgiyi işlerken nesnel gerçekliği bozma biçimlerinden biri Büyütme ve Küçültme (Magnification and Minimization) olarak tanımlanır. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) modeline göre bu çarpıtma; kişinin kendi hatalarını, eksikliklerini veya olası riskleri bir mercekle büyütürken; başarılarını, güçlü yönlerini veya olumlu olayları önemsizleştirerek küçültmesi durumudur. Literatürde sıklıkla “dürbün hilesi” (binocular trick) olarak adlandırılan bu mekanizmada birey, olay değerlendirmesinde oran-orantı dengesini kaybeder. Büyütme ve…

Bilişsel psikolojide zihnin bilgi işleme süreçlerinde yaptığı en yaygın otomatik hatalardan biri Aşırı Genelleme (Overgeneralization) olarak tanımlanır. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) literatürüne göre aşırı genelleme; bireyin yaşadığı tek bir olumsuz deneyimden, kısıtlı bir veriden veya münferit bir olaydan yola çıkarak genel, değişmez ve mutlak kurallar türetmesi durumudur. Bu düşünce kalıbında zihin, gerçekleşen olumsuzluğu tekil bir durum olarak değerlendirmek yerine, gelecekteki tüm benzer durumların…

Günlük yaşamda karar alırken çoğu zaman objektif mantık kurallarına göre hareket ettiğimizi varsayarız. Ancak bilişsel psikoloji alanındaki araştırmalar, zihnimizin sıklıkla otomatik düşünce kalıpları ve duygusal kestirmeler (heuristics) üzerinden kararlar ürettiğini göstermektedir. Bu mekanizmaların en belirgin örneklerinden biri, literatürde “Duygusal Mantık Yürütme” (Emotional Reasoning) olarak adlandırılan bilişsel çarpıtmadır. Duygusal mantık yürütme; kişinin hissettiği duyguyu, objektif bir gerçekliğin kesin kanıtı sayması durumudur. Bilişsel Davranışçı Terapi…

Çift ilişkilerinin neden bazı durumlarda sürdürülebilir olduğunu, bazı durumlarda ise çatışmalarla yıprandığını anlamak psikoloji literatürünün temel odak noktalarından biridir. Dr. John Gottman ve Dr. Julie Gottman tarafından kırk yılı aşkın süren gözlem ve klinik araştırmalara dayanarak geliştirilen Güçlü İlişki Evi Teorisi (The Sound Relationship House Theory), sağlıklı çift ilişkilerinin yapı taşlarını açıklayan teorik bir çerçevedir (Gottman & Gottman, 2015). Bu model, başarılı bir…

Yas; yalnızca biyolojik bir kayıp (ölüm) sonrasında değil, bireyin hayatında anlam taşıyan herhangi bir unsurun (boşanma, iş kaybı, rol kaybı, kronik hastalık teşhisi) yitirilmesiyle ortaya çıkan evrensel, doğal ve psikolojik bir uyumlanma sürecidir. Ruh sağlığı literatüründe yas, patolojik bir bozukluk veya tedavi edilmesi gereken bir “hastalık” olarak değil; zihnin ve bedenin kayıp gerçeğini işleme çabası olarak değerlendirilir. Yas Belirtileri Nelerdir? Vücut ve Zihin…

İnsan zihni, karşılaştığı belirsizlikleri hızla çözmek ve olası tehditlere karşı hazırlık yapmak üzere evrimleşmiştir. Ancak bu hızlı yorumlama süreci, bazen somut kanıtlara dayanmayan, aceleci ve yanıltıcı sonuçlara varmaya yol açabilir. Psikolojide bilişsel çarpıtmalar altında incelenen “sonuçlara atlamak” (jumping to conclusions), bireyin elinde yeterli veri olmadan, genellikle olumsuz yönlü nihai kararlar vermesiyle karakterize edilen yaygın bir zihinsel tuzaktır. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) kuramında (Beck,…

İnsan zihni, dış dünyadan gelen uyarıcıları anlamlandırmak, sınıflandırmak ve hayatta kalmayı kolaylaştırmak için sürekli bir süzgeçten geçirir. Ancak bu süzgeç, zaman zaman gerçekliği tarafsız bir şekilde yansıtmak yerine bazı sistematik hatalar üretebilir. Psikolojide “bilişsel çarpıtmalar” olarak adlandırılan bu zihinsel süreçler, bireyin olayları olduğundan daha olumsuz, yıkıcı veya tehditkar algılamasına yol açar. Bu çarpıtmalar arasında sıklıkla karşımıza çıkan ve kişinin kendi başarılarını, takdirlerini ve…